Σεμινάρια πάνω στη Ψύχωση:Τριάλογος και Τετράλογος

Σεμινάρια πάνω στη Ψύχωση

 Με τον όρο Σεμινάρια πάνω στην Ψύχωση εννοούνται συντονισμένες τακτικές συναντήσεις ορισμένης κάθε φορά διάρκειας, όπου συζητούνται θέματα γύρω από την ψύχωση, με στόχο την καλύτερη κατανόηση και την αποτελεσματική προσωπική και θεσμική αντιμετώπιση των δυσκολιών που συνεπιφέρει αυτή η εμπειρία. Δεκτοί σ’ αυτές τις συναντήσεις γίνονται άνθρωποι με προσωπική ψυχωσική εμπειρία στο παρελθόν ή και κατά τη διάρκεια των σεμιναρίων, συγγενείς ή φίλοι τέτοιων ανθρώπων και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, που ενδιαφέρονται να μάθουν κάτι περισσότερο ή διαφορετικό απ’ αυτό που διδάσκεται επίσημα στους κύκλους σπουδών τους.

Η ιδιαιτερότητα των συναντήσεων αυτών σε σχέση με σεμινάρια ψυχοεκπαίδευσης ή επίσημα εκπαιδευτικά προγράμματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι πως οι εισηγητές, οι ειδήμονες επί του θέματος της ψύχωσης είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι που είχαν ή έχουν την ψυχωσική εμπειρία. Αυτό λοιπόν που στην πράξη συμβαίνει σ’ αυτές τις συναντήσεις είναι ότι οι ίδιοι οι ψυχωσικοί εξηγούν στους υπόλοιπους τι είναι η ψύχωση, τι χρειάζεται κανείς στις οξείες φάσεις της, προτείνουν αλλαγές ή κάνουν κριτική στο υπάρχον σύστημα περίθαλψης κλπ. Οι υπόλοιποι ακούν και μαθαίνουν και οι παρεμβάσεις τους επιτρέπεται να είναι μόνο διευκρινιστικές, ώστε να κατανοήσουν τα λεγόμενα των εισηγητών.

Τα σεμινάρια πάνω στην ψύχωση αποτελούν επί της ουσίας τον αντίποδα των σεμιναρίων ψυχοεκπαίδευσης, όπου οι ειδικοί εξηγούν στους ασθενείς την ασθένειά τους και τους εισάγουν στους κλασσικούς τρόπους αντιμετώπισής της.

Ιστορική γένεση

Η ιδέα των Σεμιναρίων πάνω στην Ψύχωση γεννήθηκε 1987 στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας κατά τη διάρκεια ενός τηλεοπτικού σώου, στο οποίο εμφανίστηκαν πολλοί άνθρωποι που άκουγαν φωνές και δεν είχαν στο παρελθόν καμιά  ψυχιατρική εισαγωγή. Με αφορμή αυτή την τυχαία παρατήρηση ξεκίνησε από τον καθ. Μάριους Ρομ του Παν/μιου του Λίμπουργκ μια έρευνα πάνω στις στρατηγικές διαχείρισης των ακουστικών παραισθήσεων από την πλευρά των άμεσα ενδιαφερομένων, σε συνεργασία με επαγγελματίες, συγγενείς και φίλους τους.

 Το 1989 ιδρύθηκε στην Αγγλία το «Δίκτυο ανθρώπων που ακούν φωνές». Άρχισαν να γίνονται τακτικές συναντήσεις  για τους άμεσα ενδιαφερόμενους και μη και εκδιδόταν ένα περιοδικό.

Το 1995 έγινε στο Μάαστριχτ το πρώτο σεμινάριο πάνω στην ψύχωση με τη σημερινή έννοια του όρου. Ακολούθησε το 1996 το πρώτο Σεμινάριο στην Ουαλία και το 1997 στο Αμβούργο της Γερμανίας, οργανωμένο από την έδρα Κλινικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Αμβούργου. Από τότε το μοντέλο γνώρισε στη Γερμανία μια εντυπωσιακή εξάπλωση.

Σημερινή μορφή στη Γερμανία

Σήμερα στη Γερμανία τα Σ.π.Ψ, καταρχήν σαφώς υποστηριζόμενα υλικοτεχνικά και πολιτικά από το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, επιτελούν δύο βασικές λειτουργίες, που είναι α) η πρακτική υποστήριξη ανθρώπων  με ψυχωσική εμπειρία και συγγενών τους  τόσο στο στάδιο της αντιμετώπισης οξέων ψυχωσικών κρίσεων, όσο και στην πρόληψη υποτροπών ή στην αποτελεσματικότερη κοινωνική επανένταξη των ενδιαφερόμενων μετά από μια κρίση. Αν και δεν είναι το ίδιο με μια ομάδα αυτοβοήθειας,  συχνά λειτουργούν στην πράξη στη βάση της αυτοβοήθειας.

β) η παραγωγή γνώσης σχετικά με την ψύχωση, η οποία θα εμπλουτίσει θεωρητικά το υπάρχον επιστημονικό αυτονόητο γύρω από το φαινόμενο. Σ’ αυτή τη δεύτερη κατεύθυνση γράφονται συνεχώς βιβλία εμπειριών από  ανθρώπους που έζησαν ή ζουν ψυχωσικές καταστάσεις και υπάρχει μια συστηματική επεξεργασία αυτών των εμπειριών, στην κατεύθυνση ανάπτυξης μιας ερμηνευτικής και επομένως θεραπευτικής θεωρίας, εναλλακτικής τόσο προς βιοχημικά μοντέλα εξήγησης, όσο και προς το κοινωνικοψυχιατρικό μοντέλο της ευαλωτότητας.

Σήμερα σχεδόν κάθε σχετικά μεγάλη πόλη της Γερμανίας διαθέτει τουλάχιστον ένα ενεργό και σε εβδομαδιαία ή 15ήμερη βάση πραγματοποιούμενο σεμινάριο για την ψύχωση, με έναν συντονιστή, ο οποίος μπορεί να είναι άμεσα ενδιαφερόμενος, συγγενής ή φίλος, πάντως όχι Ειδικός. Το καθένα απ’ αυτά είναι απολύτως αυτόνομο, ως προς την οργάνωση και τα περιεχόμενα, όσο και ως προς τη φιλοσοφία του, με την έννοια ότι εξαρτάται απόλυτα από τα συμμετέχοντα μέλη. Η κατεύθυνση που αναδύεται από τα περισσότερα απ’ αυτά (αν και όχι από όλα) απέχει σημαντικά από κλασσικές ψυχιατρικές προσεγγίσεις περί «ασθένειας», εστιάζει στη θετική και εμπλουτιστική για το βιούν υποκείμενο πλευρά της ψυχωσικής εμπειρίας και υποστηρίζει ιδέες αυτό- και αλληλοβοήθειας χωρίς την κυριαρχία ειδικών. Ήδη πολλά απ’ αυτά τα σεμινάρια έχουν δικές τους ιστοσελίδες στο διαδίκτυο, κυκλοφορούν έντυπα με δικές τους «οδηγίες» προς ψυχωσικούς και φίλους τους για την αντιμετώπιση κρίσεων και συμμετέχουν σε συλλογικές προσπάθειες συγκρότησης μια θεωρίας για την ψύχωση.

 Η ιδιαίτερα οργανωμένη μορφή που πήρε στη Γερμανία η ιδέα των ΣπΨ μπορεί να εξηγηθεί μεταξύ των άλλων από δύο βασικά ιστορικά δεδομένα: α) την ύπαρξη από το 1992 ενός πολύ ισχυρού και πολιτικά ενεργού Λόμπυ Ανθρώπων με Ψυχιατρική Εμπειρία, το οποίο υποστηρίζει ενεργά τη φιλοσοφία και την οργάνωση των σεμιναρίων, β) την ενεργή υποστήριξη της ιδέας από το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, που έδωσε πρόσβαση σε εκδοτικές και άλλες δυνατότητες διάδοσης της ιδέας.

Στη χώρα μας σχεδόν απουσιάζουν οι επιστημονικές ή και ακόμα οι γνωστικές κατηγορίες, για να σκεφτούμε πάνω στην εκδοχή μιας τέτοιας αντιστροφής ρόλων, η οποία θα ανέτρεπε από τη βάση του ολόκληρο το ψυχιατρικό αυτονόητο.

Δρ. Άννα Εμμανουηλίδου

Κλινική Ψυχολόγος


[1] Ανακοίνωση στο 18ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο, Κως, 14-18.05.2004

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s